Trasa Łagiewnicka a zanieczyszczenie powietrza – aspekty zdrowotne

dr hab. Barbara Niedźwiedzka, informatolog w dziedzinie nauk o zdrowiu

Ruch samochodowy uważa się za drugie w kolejności, po opalaniu, źródło smogu, w tym pyłów zawieszonych. Wiemy, że Kraków jest jednym z najbardziej zanieczyszczonych pyłami zawieszonymi miast w Polsce.

Władze Krakowa dużo ostatnio zrobiły, aby wyeliminować paleniska jako źródło smogu. Od września nie będzie można palić węglem czy drewnem w piecach i kominkach. Eliminując jedno źródło zanieczyszczeń, otwiera się jednak szerzej kurek w drugim, budując duże drogi, ułatwiając tym samym i potęgując ruch samochodowy w mieście. W Krakowie, ze względu na jego usytuowanie, każde takie działanie jest wręcz nieetyczne. Zamiast stawiać wyłącznie na transport publiczny, szybkie tramwaje, rowery, itd., na rozwiązania biorące pod uwagę konieczne minimalizowanie zanieczyszczenia środowiska i dla dobra obecnych mieszkańców i następnych pokoleń, budujemy w środku osiedli nowe wielopasmowe arterie. Po co?

Na liście sporządzonej na podstawie danych z bazy prowadzonej przez WHO, w maju 2018 r. – wśród 50 europejskich miast z największym zanieczyszczeniem powietrza aż 36 leżało w Polsce, a Kraków znajdował się na pozycji 8 (Źródło: https://unearthed.greenpeace.org/2018/05/02/air-pollution-cities-worst-global-data-world-health-organisation/ )

Zdarza się , że bywa jednym z najbardziej zanieczyszczonych miast na świecie, tak jak 21 stycznia 2019 r. kiedy to znalazł się na ich czele (wyprzedziło nas tylko Ułan Bator), czterokrotnie przekraczając wprowadzone przez Światową Organizację Zdrowia limity zanieczyszczeń pyłami zawieszonymi PM2.5 i PM10 (ranking serwisu AirVisual))

Zanieczyszczenia powietrza mają udowodniony bardzo niekorzystny wpływ na zdrowie.

Światowa Organizacja Zdrowia stwierdza, że zanieczyszczenie powietrza*, w tym smog, zawiera związki, które mogą zarówno działać szkodliwie miejscowo, jak i mogą wywoływać złe skutki systemowe, niektóre z nich mogą ulegać akumulacji i powodować zmiany nowotworowe. Pyły generowane przez samochody to przede wszystkim cząsteczki sadzy, popiołów oraz metali ciężkich. Na cząsteczkach pyłu często osiadają inne szkodliwe dla zdrowia substancje. Samochody nie tylko same emitują zanieczyszczenia, ale także wzbijają pyły znajdujące się na drogach. Intensywny i ciągły ruch samochodowy generuje też uciążliwy i niszczący zdrowie hałas.

Ludzie, którzy żyją, pracują lub uczęszczają do szkół w pobliżu dróg o dużym natężeniu ruchu, są bardziej niż inni mieszkańcy narażeni na skutki zanieczyszczeń powietrza i hałasu, a więc bardziej narażeni na zaostrzenie się w wielu chorób i przedwczesną śmierć z ich powodu. Te choroby to: infekcje i choroby przewlekłe dróg oddechowych (np. astma, ostre powikłania chorób sercowo-naczyniowych (np. udar mózgu, zawał serca, niewydolność serca, wzrost ciśnienia tętniczego, zaburzenia rytmu serca), nowotwory (w tym rak płuc i tchawicy, piersi, pęcherza moczowego), choroby neurodegeneracyjne (np. Alzheimera, Parkinsona, uszkodzenia neuronów i naczyń mózgowych zaburzające działanie układu nerwowego), zaburzenia ciąży i rozwoju wewnątrzmacicznego, przedwczesne porody, obniżona masa urodzeniowa dziecka, , choroby oczu, zaburzenia snu (WHO)

Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) opublikował niedawno raport, z którego wynika, że w 2017 roku liczba zgonów w Polsce drastycznie wzrosła (aż o 23,5 proc. w stosunku do stycznia poprzedniego roku), do czego przyczyniła się rekordowe zanieczyszczenie smogiem. (Narodowy Fundusz Zdrowia. I w raporcie „Analiza przyczyn wzrostu liczby zgonów w Polsce w 2017 r.”)

Z danych zebranych przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny wynika, że w latach 2005 – 2017 przeciętna roczna liczba przedwczesnych zgonów powodowanych krótkookresowym narażeniem na pył PM2,5 wynosi blisko 3 800 śmierci rocznie. Najwyższe uśrednione roczne stężenie pyłu PM 2.5 w okresie 2005-2017 uzyskano dla Krakowa. (Goryński i in.)

Szacuje się, że w Aglomeracji krakowskiej narażenie na smog przyczynia się do śmierci ok. 360 mieszkańców rocznie (powyżej 40 przedwczesnych zgonów na każde 100 tys. mieszkańców) (Goryński i in.)

Pyły generowane przez samochody to przede wszystkim cząsteczki sadzy, popiołów oraz metali ciężkich. Na cząsteczkach pyłu często osiadają inne szkodliwe dla zdrowia substancje. Samochody nie tylko same emitują zanieczyszczenia, ale także wzbijają pyły znajdujące się na drogach. Intensywny i ciągły ruch samochodowy generuje też uciążliwy i niszczący zdrowie hałas.

Ludzie, którzy żyją, pracują lub uczęszczają do szkół w pobliżu dróg o dużym natężeniu ruchu, są bardziej niż inni mieszkańcy narażeni na skutki zanieczyszczeń powietrza i hałasu, a więc bardziej narażeni na zaostrzenie się w wielu chorób i przedwczesną śmierć z ich powodu. Te choroby to: infekcje i choroby przewlekłe dróg oddechowych (np. astma, ostre powikłania chorób sercowo-naczyniowych (np. udar mózgu, zawał serca, niewydolność serca, wzrost ciśnienia tętniczego, zaburzenia rytmu serca), nowotwory (w tym rak płuc i tchawicy, piersi, pęcherza moczowego), choroby neurodegeneracyjne (np. Alzheimera, Parkinsona, uszkodzenia neuronów i naczyń mózgowych zaburzające działanie układu nerwowego), zaburzenia ciąży i rozwoju wewnątrzmacicznego, przedwczesne porody, obniżona masa urodzeniowa dziecka, , choroby oczu, zaburzenia snu (WHO)

Wszystkie te problemy są przede wszystkim dramatem dla osób chorych i ich rodzin. Ale nie zapominajmy też o konkretnych skutkach społecznych i ekonomicznych chorób: niepełnosprawności, absencji w pracy, itp.

Czy w kontekście tych faktów, budowanie nowych wielopasmowych dróg samochodowych w Krakowie jest słuszne? Czy naprawdę ich potrzebujemy, czy nie szkoda zdrowia mieszkańców?

Czerwiec 2019. Opracowała dr hab. Barbara Niedźwiedzka

Schraufinagel E. i wsp Air Pollution and Noncommunicable Diseases. A Review by the Forum of International Respiratory Societies’ Environmental Committee, Part 1: The Damaging Effects of Air Pollution. Chest 2019; 155 (2): 409-416.

Raport Europejskiej Agencji Środowiska (EEA Report 12/2018) dotyczący zanieczyszczenia powietrza w Europie w latach 2000-2016 i postępu w kierunku osiągania założonych standardów zawartych w Dyrektywach EU i zaleceń WHO (AQGs). Zawiera dane dot. zdrowotnych skutków narażenia na zanieczyszczenie powietrza

Urząd Miasta Krakowa. Raport o zdrowiu mieszkańców Krakowa i jego uwarunkowaniach. Kraków 2017.

Dane o zanieczyszczeniu powietrza publikowane przez WHO można znaleźć tutaj https://www.who.int/air-pollution/news-and-events/how-air-pollution-is-destroying-our-health

V. Gordeljevic, Hidden Price Tags. How ending fossil fuels sobsidies would beneft our health, Brussels: Helth and Environment Alliance 2017, s. 19

WHO. A global health guardian: climate change, air pollution, and antimicrobial resistance, http://www.who.int/publications/10-year-review/health-guardian/en/index1.html (06.06.2019)

B. Wojtyniak, P. Goryński i in.: Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, 2018. NFZ - Analiza dotycząca przyczyn zgonów

Mazurek H., Badyda A., „Smog. Konsekwencje zdrowotne zanieczyszczeń powietrza”, wyd. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2018

Narodowy Fundusz Zdrowia. „Analiza przyczyn wzrostu liczby zgonów w Polsce w 2017 r.”

Strona internetowa Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) poświęcona smogowi https://www.who.int/airpollution/en/

“Ochrona powietrza przed zanieczyszczeniami” – raport NIK https://www.nik.gov.pl/plik/id,17789,vp,20393.pdf

Wywiad z prof. Michał Krzyżanowski jest epidemiologiem. https://businessinsider.com.pl/rozwoj-osobisty/zdrowie/smog-wplyw-na-zdrowie-rozmowa-z-epidemiologiem/lm0pftx

Światowa Organizacja Zdrowia. Special Report Health And Climate Change. 5 grudnia 2018, podczas COP24,

The Lancet Countdown on health and climate change: from 25 years of inaction to a global transformation for public health. The Lancet, October 2017

Wpływ zanieczyszczeń z motoryzacji na zdrowie. SmogLab. 2018 https://smoglab.pl/wplyw-zanieczyszczen-z-motoryzacji-na-zdrowie/